8-کوجیک اسید: مشتقی از هیدروکینون در فرآورده های ضد لک و روشن کننده
کوجیک اسید یک ترکیب ضد لک طبیعی است که از متابولیت قارچ های گونه های آسپرژیلوس، استوباکتر و پنیسیلیوم به دست می آید. استخراج کوجیک اسید از منابع طبیعی معمولاً به این صورت است که در ابتدا مواد اولیه مانند برنج یا نشاسته در شرایط کنترل شده از نظر دما و رطوبت تحتتأثیر قارچ های خاص قرار می گیرد تا تخمیر صورت گیرد و کوجیک اسید تولید شود. سپس مایع حاوی کوجیک اسید از طریق فیلتراسیون یا سانتریفیوژ از مواد زائد دیگر جدا می شود. امروز کوجیک اسید به صورت سنتتیک در آزمایشگاه نیز تولید می گردد. این ماده به دلیل خواص روشن کنندگی و ضد لکی که دارد، به طور گسترده در محصولات مراقبت از پوست و کرم های ضدلک استفاده می شود.
کوجیک اسید با مهار آنزیم تیروزیناز باعث کاهش تولید ملانین می شود. ملانین عامل رنگدانه ای پوست و مو و رنگ چشم است و تیروزین برای تولید ملانین ضروری است. آنزیم تیروزیناز مسئول تولید ملانین است. تیروزین توسط آنزیم تیروزیناز به دوپا و دوپاکینون تبدیل می شود. دوپاکینون از یک مسیر متابولیسمی سبب تولید فئوملانین و از مسیر دیگر سبب تولید یوملانین می شود. مهار آنزیم تیروزیناز باعث عدم تولید ملانین از هر دو مسیر میشود. این خاصیت کوجیک اسید باعث کاهش لکه های تیره پوست مثل ملاسما، جای زخم و لکه های ناشی از آفتاب می شود. کوجیک اسید همچنین خاصیت آنتی اکسیدانی دارد که باعث محافظت از پوست در مقابل آسیبهای ناشی از رادیکال های آزاد می شود. یکی دیگر از خواص کوجیک اسید خاصیت آنتی باکتریال آن است که از آن طریق می تواند باعث کاهش آکنه شود.
غلظت مؤثر کوجیک اسید در محصولات مراقبت پوستی به طور معمول 1تا 3 درصد است اما اتحادیه اروپا میزان حداکثر 1 درصد ازان را قابل قبول اعلام کرده است. استفاده از غلظت های بالاتر از آن ممکن است باعث تحریک پوست شود. برخی افراد ممکن است به کوجیک اسید حساسیت نشان دهند که در این صورت باید مصرف آن متوقف شده و از محصولات دیگری که فاقد این ماده موثره هستند، استفاده گردد.
به طور کلی سرعت و قدرت اثر هیدروکینون بیشتر از کوجیک اسید است و اثرگذاری کوجیک اسید 4 درصد معادل هیدرو کینون 2 درصد در نظر گرفته می شود. از نظر مکانیسم عمل کوجیک اسید باعث مهار آنزیم تیروزیناز و جلوگیری از تولید ملانین می شود؛ اما هیدروکینون بر تشکیل، ملانیزاسیون و تخریب ملانوزوم ها و ساختار های غشایی ملانوسیت ها اثر گذار است.
کوجیک اسید پتانسیل حساس کردن پوست را دارد؛ اما هیدروکینون طیف وسیعتری از عوارض و واکنشهای ناخواسته شامل درماتیت تماسی، تغییر رنگ ناخن، لکودرمی دائمی و اکرونوزیس (لکه های تیره و آبی روی پوست) را داراست. طی مطالعات انجامگرفته مشخص شده که هیدروکینون فعالیت سمیت ژنی روی سلولهای پستانداران در آزمایشگاه دارد و بعد از درمان سلولها با هیدروکینون فراوانی تغییرات کروموزومی افزایش مییابد. هیدروکینون بهعنوان یک عامل سمی بالقوه شناخته شده که باعث افزایش واکنشهای آلرژیک از طریق تولید اینترلوکین-4 و ایمونوگلوبولین E می شود و همچنین بر ترشح سایتوکاینها و تولید نیتریک اسید توسط نوتروفیلها اثر می گذارد.
کوجیک اسید در به اکسیداسیون حساس بوده و در مواجه با نور، حرارات و اکسیژن هوا تخریب شده و دچار تغییر رنگ فرآورده می گردد. اگر چه پایداری کوجیک اسید در محیط آبی فرآورده های آرایشی-بهداشتی به مراتب بیشتر از هیدروکینون است، اما توصیه می شود برای پایداری بیشتر در ظروف مقاوم به نور و هوا و دمای زیر 25 درجه سانتی گراد نگه داری گردد.
کوجیک اسید دی پالمیتات، یک استر سنتتیک، محلول در چربی از کوجیک اسید است که به دلیل اتصال دو زنجره اسید چرب علاوه بر اینکه نفوذ پذیری بیشتری در پوست دارد، سبب افزایش پایداری آن نسبت به حرارت و رطوبت می گردد. به طوری که می توان آن را تا دمای 60 درجه سانتی گراد گرم کرد و در پروسه ساخت کرم هاف همراه با فاز چربی ذوب نمود.
| عوارض | ویژگی ها | غلظت در فرمولاسیون های موضعی | ماده |
| درماتیت تماسی، تغییر رنگ ناخن، لکودرمی دائمی، اکرونوز | روشن شدن تدریجی پوست | 2%–4% | هیدروکینون |
| حساس کردن پوست | روشن شدن تدریجی پوست/افزایش اثربخشی هیدروکینون | 1%–4% | کوجیک اسید |
| درماتیت، سرخی، سوزش و پوسته پوسته شدن | لایه برداری لایه شاخی | 0.01%–1% | رتینوئید |
| عوارض جانبی خفیف | گرانول های رنگدانه کراتینوسیت را پراکنده کرده و گردش سلول های اپیدرمی را افزایش می دهد | 15%−20% | آزالیک اسید |
| عوارض جانبی خفیف | روشن کننده و آنتی اکسیدان | 10%–20% | ویتامین سی |
کوجیک اسید یک ماده مؤثر و نسبتاً ملایم برای کاهش لک های پوستی است که مکانیسم عمل آن مهار آنزیم تیروزیناز است. در مقایسه با هیدروکینون قدرت و سرعت اثر کمتری دارد اما به مراتب عوارض جانبی کمتری نیز داراست به همین دلیل است که اجازه استفاده در فراورده های آرایشی- بهداشتی را دارد.
کرم ضد لک شب امونی دارای 1.5 درصد کوجیک اسید است. علاوه بر آن حاوی عوامل ضد لک و روشن کننده دیگر شامل، آربوتین، گلایکولیک اسید، استرهای ویتامین ث و روغن هسته انگور می باشد. در ضد آفتاب مخصوص پوست های دارای لک امونی، کوجیک اسید دی پالمیتات به کار رفته است که استر پایدار شده از کوجیک اسید است.
من از این کرم استفاده می کنم و خیلی راضی هستم